مجموعه آل محمد

دوشنبه  24  تیر
1393-07-03
قرض الحسنه و حدیث
حق تعالی از باب لطف و کرم، به بندگان خود مال و دارایی فراوان بدون منّت عطا می‌کند، آنگاه می‌فرماید: کیست که به خدا قرض‌الحسنه بدهد و سپس برای چنین کسی پاداش‌هایی بیان می‌فرماید که جدّاً حیرت انگیز است.

می‌فرماید آن کس که از مال طیّب و طاهر خود قرض‌الحسنه می‌دهد:
*پاداش بیکران به او داده خواهد شد.

 *اجر و مزدی کریمانه به او عطا می‌شود.

 *پاداش مضاعف نصیبش خواهد شد.

به طور قطع گناهان او آمرزیده می‌شود.

به طور حتم بهشت برین جایگاه او خواهد بود.

*خداوند متعال از او قدردانی و تشکّر خواهد کرد.

 *ذخیره ی بسیار مبارکی همراه با اجر عظیم برای او محسوب خواهد شد.

آیا مشاهده‌ی این همه پاداش واقعاً حیرت انگیز نیست که ما بخشی از دارایی خود را که خدا به ما عطا کرده به فرد نیازمندی به طور قرض‌الحسنه وام بدهیم و بعد به این همه فضیلت و ثواب دست یابیم.

 آیا نه این است که خداوند متعالی می‌خواهد عدالت را به دست بندگانش جاری سازد و همه‌ی بندگان در شرایط متعالی به سر برند و در جامعه‌ی اسلامی فاصله‌ی وحشتناکی بین غنی و فقیر نباشد. همگان از نعمت‌های الهی بهره ببرند و در مسیر اطاعت امر او گام نهند و نهایت به مقام لقای حق نائل شوند.

به حکم قرآن همه‌ی مسلمانان موظّفند درماندگان را دریابند و با خالق خود معامله کنند. معامله‌ای که نتیجه‌ی آن پیشاپیش بهره‌مندی فراوان و سودی بی پایان است.

وَ فِی أمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ؛(ذاریات/۱۹)

خوشا به حال آنان که عامل به این سنّت قرآنی‌اند و برخوردار از صفات عالی انسانی

_____________________________________________________________________________

  روایات و احادیثی زیادی در خصوص قرض و حرمت ربا برای سعادت و کمال انسانها وارد شده است که  گزیده ای از آنها به شرح ذیل تقدیم می گردد:

 بیان قرض در قرآن و روایات

رسول خدا – صلی الله علیه و آله – فرمود: کسی که به برادر مومن خود قرض بدهد، در برابر هر درهمی که قرض داده هم وزن کوه اُحد، رضوان و طور سینا، حسنات خواهد داشت و اگر برای باز پس گیری آن مدارا کند، از پلِ صراط همچون برق جهنده، بدون حساب و عذاب خواهد گذشت. (ثواب الاعمال، ص ۴۱۴)

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: بر روی درب بهشت این گونه نوشته شده است: قرض دادن هیجده برابر پاداش دارد و صدقه ده برابر. (بحار الانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۳۸)

رسول خدا – صلی الله علیه و آله – فرمود: پاداش صدقه ده برابر، پاداش قرض هیجده برابر، پاداش پیوند و ارتباط با برادران دینی بیست برابر و پاداش صلة رحم و پیوند با خویشاوندان، بیست و چهار برابر می باشد.  (الکافی، ج ۴، ص ۱۰)

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: قرض دادن مال را، بیشتر دوست دارم تا آن که آن را ببخشم. (بحار الانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۳۹)

امام علی – علیه السّلام – در وصیت به فرزندشان امام حسن – علیه السّلام – فرمود: اگر کسی در حال بی نیازی ات از تو قرض خواست، آن را غنیمت بشمار تا اینکه در روز تنگدستی و احتیاج، او نیز قرض تو را جبران نماید. (نهج البلاغه، نامه ۳۱)

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: هیچ مومنی نیست که به خاطر خدا به مؤمن دیگر قرض دهد، جز آنکه خداوند هر روز ثواب صدقه دادن آنرا به حساب وی ثبت کند تا زمانی که آن مال به او باز گردد.   (الکافی، ج ۴، ص ۳۴)

 امام رضا – علیه السّلام – فرمود: پاداش قرض دادن هیجده برابر اجر صدقه است، زیرا قرض به کسی می رسد که خود را برای گرفتن صدقه، ضایع (و کوچک) نمی کند.  (بحار الانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۴۰)

 امام باقر – علیه السّلام – فرمود: هر گناهی با شهادت در راه خدا بخشیده و پاک می شود، مگر قرض که کفّاره ای ندارد جز اینکه توسط شخص بدهکار یا شخص دیگری پرداخت شود و یا اینکه طلب کار گذشت نماید.    (وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۸۳)

 پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله – فرمود: کسی که قادر به پرداخت حق دیگران است، اگر طلبکار را معطل کند، در مقابل هر روز تاخیر، گناه شخص باج گیر در نامه علمش ثبت خواهد شد.    (بحار الانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۴۶)

 امام رضا – علیه السّلام – فرمود: کسی که قرض بگیرد در صورتی که تصمیم داشته باشد آن را پس دهد، در امانِ خداست تا آن را اداء کند، ولی اگر تصمیم نداشته باشد آنرا به صاحبش برگرداند، پس او دزد محسوب می شود. (بحار الانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۵۰)

پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله – فرمود: تاخیر در پرداخت قرض توسط انسان توانمند و غنی، ظلم است.  (وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۹۰)

رسول خدا – صلی الله علیه و آله – فرمود: شبی که به معراج برده شدم دیدم که روی درب بهشت این چنین نوشته بود: صدقه ده برابر پاداش دارد و قرض هیجده برابر. به جبرئیل گفتم: چرا قرض برتر از صدقه است؟ گفت: چون قرض گیرنده فقط به خاطر نیازش قرض می گیرد ولی سائل تقاضای کمک می کند، اگر چه بی نیاز باشد.   (کنز العمّال، ح ۱۵۳۷۴)

امام موسی بن جعفر فرموده اند: مبادا از خرج کردن دارایی خود (مالی، جانی، آبرویی) در راه دریغ کنی که اگر چنین کردی بدان که دو برابر آن مال را از روی ناچاری در راه باطل و معصیت خدا خرج خواهی کرد.( تحف العقول/ ۴۳۲)

من ذی الذی یقرض الله قرضاً حسناً فیضاعفه له اضعافاً کثیره و الله یقبض و یبسط و الیه ترجعون. (۲۶۴ – بقره(

کیست که به خدا قرض دهد, قرض نیکو را, تا آن را برای او مضاعف سازد به اضعاف بسیار و خداست که تنگ می گیرد و یا می بخشد و بازگشت همه شما به سوی اوست.
مراد از قرض دادن به خدا, خرج کردن در راه خداست, نظیر تمام کارهای خیری است که انجام می شود, هر نوع کمک به بندگان خدا برای رضای خدا نوعی وام دادن به خدا به حساب می آید.
ساختن بناهایی که سود آن در کوتاه مدت یا دراز مدت عاید همه مردم می شود همچون مؤسسات خیریه, خانه سازی واحدهای آموزشی, بیمارستانها, مراکز علمی و تربیتی, دستگیری از بینوایان, اعطاء هزینه تحصیل جوانان با استعداد, خشنود کردن مردم ستمدیده, رسیدگی به حال ضعیفان, یتیم نوازی, اطعام مساکین, فراهم کردن وسیله ازدواج جوانان که قرض دادن در آن مندرج و در سرلوحه ی همه آنها قرار دارد. زیرا تمام آنها به علاوه آنچه که به عنوان وجوهات پرداخته می شود, صدقه به حساب می آید و رسول خدا علیه صلوات الله فرموده در شب معراج دیدم که در بهشت نوشته است : الصدقه بعشر امثالها و القرض بثمانیه عشر «السنن» کسی که در راه خدا صدقه می دهد ده برابرش پاداش به او عطا می شود و کسی که قرض می دهد, ثواب آن هیجده برابر است.
پرسیدم ای جبرئیل علت اینکه ثواب قرض بیشتر از پاداش صدقه است چیست؟ گفت : صدقه ممکن است به غیر مستحق برسد, ولی وام گیرنده واقعی, تا محتاج نباشد برای دریافت وام اقدام نمی کند.

واقرضوا الله قرضاً حسناً « سوره مزمل» به خدا قرض نیکو دهید.
فعل امر «واقرضوا الله» خطاب به همه مسلمانان است و هر کس به اندازه توانایی خود می تواند این دستور مؤکد خداوند تبارک و تعالی را عمل کند, هیچکس نمی تواند به بهانه نداشتن از این دستور سرپیچی کند, زیرا او می تواند مقداری از پول خود را ولو ناچیز در مؤسساتی که صادقانه وام می پردازند, قرار دهد و لذا «واقرضوا», فعل امر است و لذا همه ی ما به عنوان یک دستور می توانیم به اجرای آن بپردازیم. اگر همه ی ما طبق دستور قرآن نماز می خوانیم یا روزه می گیریم یا به حج می رویم باید طبق همین آیه از قرآن به پرداخت وام به دیگران نیز قیام کنیم .
صدقه ، مطلق کار نیک و محبتی است که شما می توانید به فقیر و غنی, به آشنا و بیگانه کوچک و بزرگ وزن ومرد از هر گروه و دسته ای داشته باشید.
برای مثال, وقتی سنگ کوچکی را از مسیر راه در کوچه و خیابان برمی دارید که پای مردم به آن برخورد نکند, یا به کودکی لبخند می زنید که شاداب تر شود یا با هدیه ی یک قطعه شیرینی کودک گریانی را آرام می کنید,دست نوازش به سر یتیم می کشید, … همه از نوع صدقه است. (به شرطی که با نهایت صداقت و صافی دل این عبادت را انجام دهید.) زیرا از کلمه صدقه ، صداقت و اخلاص برمی خیزد. حال بررسی کنید از میان تمام صدقات کدامیک برتر است؟ به طور مسلم, صدقه ای که پایداریش, زندگی سازتر, اساسی تر و بنیادی تر باشد, برتری بیشتری دارد. اگر بتوانید با پول خود تمام خویشاوندان خود را به صرف یک وعده غذا دعوت کنید, کار خوبی انجام داده اید اما اگر همین پول را تنها به عنوان قرض آنهم به طور مستقیم یا غیرمستقیم بدون منت و به طوری که اسباب شرمندگی و خجالت وام گیرنده نشود. در اختیار یکی از ضعیف ترین خویشان خود قرار دهید تا بتواند به راحتی برای دختر خود جهیزیه تهیه کند و او را به خانه شوهر بفرستد و سپس پول شما ر با خاطری آسوده و به تدریج بپردازد, بهتر نیست ؟ به نظر شماکدامیک پاداش بیشتری دارد؟ کدامیک مهم تر, اساسی تر و بنیادی تر است؟ کدامیک نیز خدا ورسول خدا(ص) و ائمه اطهار (ع( را خوشحال می کند؟
یا اگر همین پول در اختیار یکی از جوانان تهیدست فامیل قرار دهید تا بتواند کسب و کاری را برای خود دست و پا کند, مثلاً ابزار مورد نیاز شغل خود را خریداری کند و به طور مستقل به کار تولیدی بپردازد و به یک زندگی شرافتمندانه برسد و سپس به تدریج پول شما را پس دهد و یک بار دیگر پول شما را قرض بگیرد و ازدواج کند و باز پول شما را در زمان مناسب پس دهد آیا شما خوشحال نمی شوید؟ آیا انبیاء و اولیاء خدا از این عمل که افضل صدقات است خرسند نمی شوند؟ مسلماً چرا! پس توجه داشته باشیم که مهم ترین صدقه یا برترین صدقات, وام دادن به افراد آبرومند, آبرودوست و نیازمند است.

 

- تعاونوا علی البر و التقوی و لا تعاونوا علی الاثم والعدوان وا تقوا الله ان الله شدید العقاب (سوره مائده(

یکدیگر را درکارهای نیک و احسان و پرهیزگاری یاری کنید و برگناه و ستم و تعدی همدست نشوید و از خدا بترسید که عقوبت او شدید است.

این آیه  کریمه زندگی ساز،  همه مسلمانان را بطور مطلق به کمک و یاری کردن یکدیگر – از جمله قرض دادن – و برآوردن آرزوها و نیازهای مشروع و رفع نگرانی ها و نارحتی ها و مسرور ساختن یکدیگر دعوت و از هم دستی برای وقوع گناه و ظلم و ستم و ایجاد نگرانی به طور شدید نهی کرده است.
وام دادن به طور مستقیم و غیرمستقیم در تمام آیاتی که مردم را به کارهای خیر دعوت می کند لحاظ شده است. زیرا وام دادن, در گره گشایی از دشواریها, مسرور ساختن, برطرف ساختن ناراحتی ها و رفع مشکلات مادی وروحی دخالت تمام دارد.

امام صادق (ع( فرمود :

بر در بهشت نوشته ده است که ثواب صدقه ده برابر و ثواب قرض الحسنه هیجده برابر است. و نیز فرمود وقتی به کسی قرض می دهید، مال شما در هر لحظه در صدقه است تا پول شما برگردد. زیرا در هر لحظه می توانید پول خود را مطالبه کنید و چون به برادر خود فرصت می دهید، لذا مانند این است که پول شما در صدقه است.

حادیث وارده در حرمت ربا:

تحریم عمل زشت ربا،در روایات بسیار زیاد و گسترده اى مطرح شده است. این روایات به قدرى زیاد است که شاید به سر حد تواتر برسد، در این روایات تعبیرات بسیار تکان دهنده اى در مورد این کار اقتصادى ظالمانه و غیر انسانى وارد شده است که درباره کمتر گناهى دیده مى شود. در برخی روایات رباخوارى با عمل زشت منافى عفت مقایسه شده و از آن بدتر شمرده شده است.
از جمله در حدیثى آمده است که پیغمبر اکرم (ص) به على (ع) فرمود: «یا على درهم ربا اعظم عندالله من سبعین زنیة…؛ اى على! یک درهم از ربا از نظر گناه و معصیت بدتر از هفتاد بار زناست».
حتى تعبیراتى بسیار تندتر و شدیدتر از این هم موجود است. این تعبیر در روایات متعدد دیگرى وارد شده است ولى با اعداد و ارقام مختلف، در بعضى از روایات معادل ۳۳ بار (وسایل الشیعه، جلد ۱۲، ابواب الربا)
و در روایت دیگر معادل ۳۰ بار (مستدرک الوسایل، جلد ۱۳، ابواب الربا، باب ۱، حدیث ۱۴) و در بعضى معادل ۲۰ بار (وسایل الشیعه، جلد ۱۲، ابواب الربا، باب ۱، حدیث ۵) و در بعضى معادل یک بار (وسایل الشیعه، جلد ۱۲، ابواب الربا، باب ۱، حدیث ۶ و ۲۲) عمل منافى عفت شمرده شده است.
همه مى دانند اسلام به شدت با اعمال منافى عفت برخورد مى کند، حال باید حساب کرد که زیان و زشتى رباخوارى چقدر زیاد است که درباره آن چنین مى گوید و این از صریحترین دلایل بر حرمت ربا در اسلام است.
در اینجا این سؤال پیش مى آید که چرا عددها در روایات مزبور تا این حد متفاوت و مختلف است؟ در پاسخ این سؤال مى توان گفت که رباها مختلف است همه انواع ربا بد، ظالمانه و زشت است، ولى بعضى از بعضى بدتر و زشت تر مى باشد و این تفاوت اعداد، مربوط به تفاوت انواع رباست؛ مثلا رباى اضعاف مضاعف که شرح آن گذشت با رباى معمولى متفاوت است، و قبح و زشتى آنها یکسان نیست.
و ربا گرفتن از یک انسان بسیار ضعیف که مثلا براى درمان فرزندش مختصرى وام مى گیرد با ربا گرفتن از افرادى که در چنین شرایط اضطرارى قرار ندارند فرق مى کند و اولى به مراتب زشت تر و ظالمانه تر است.

امام رضا (علیه السلام )  فرموده اند :‌

((… عله تحریم الربا … لما فى ذلک من الفساد و الظلم; … علت تحریم ربا … وجود فساد و شیوع ظلم در آن است)). (همان) .۱۵ امام باقر(ع): ((انما حرم الله الربا لئلا یذهب المعروف; … خدا ربا را از آن جهت حرام کرد که نیکوکارى از میان نرود)). (همان, ص ۶۱۸)

  یمحق الله الربا (بقره (۲): ۲۷۶٫ خدا مال ربا را نابود مى کند.

نظر شما